Πέμπτη, 5 Απριλίου 2018

Η ΟΡΘΟΔΟΞΗ ΑΝΘΡΩΠΟΛΟΓΙΑ

Σήμερα "ξέθαψα" ένα υποψήφιο άρθρο μου για το περιοδικό Patria, πριν μερικά χρόνια...



Ο άνθρωπος, η ουσία του και ο προορισμός του απασχόλησαν και απασχολούν πάντοτε τις διάφορες επιστήμες και θρησκείες αλλά και την τέχνη γενικότερα. Οι ερμηνείες που δόθηκαν κατά καιρούς και τα ανθρωπιστικά ιδεώδη που επικράτησαν διαφέρουν και ποικίλουν εκτός από ένα σημείο σύγκλισης, ότι οι περισσότερες αν όχι όλες ερμηνευτικές απόπειρες( από την επιστήμη, τη φιλοσοφία, την τέχνη κ.α..) περιόρισαν το σκοπό και την προοπτική του ανθρώπου στο ενδοκοσμικό πλαίσιο και στη παρούσα βιολογική του ύπαρξη.
Από την άλλη πλευρά, η ανθρωπολογία  της Ορθόδοξης Εκλλησίας και κατ’ επέκταση των μεγάλων Πατέρων, έχει ως αφετηρία της τη μελέτη του ανθρώπου όχι τόσο στο Είναι του αλλά στο εν δυνάμει του. Η αλήθεια του ανθρώπου βρίσκεται όχι σε αυτό που είναι στη παρούσα επίγεια διαδρομή του αλλά σε Εκείνο που καλείται να γίνει στο τέλος της Ιστορίας.
Ο λόγος για τον άνθρωπο ανδρώνεται υπό το φως της Ενανθρωπήσεως του Θεού και αναπτύσσεται έχοντας ως πρότυπο πάντα τη θεανδρική υπόσταση του Ιησού Χριστού. Τα κύρια χαρακτηριστικά αυτής της ανθρωπολογίας είναι η δυναμική της που εντοπίζεται στο σκοπό του ανθρώπου, είναι η ελευθερία-βασικό συστατικό του ανθρωπίνου προσώπου- , όπως και η κοινωνική διάσταση διότι ο άνθρωπος προϋποθέτει τον άνθρωπο και το αυθεντικό πρόσωπο είναι τελικά  αυτό που υπάρχει εν κοινωνία που είναι εκστατικό και όχι στατικό ον, και βέβαια ο τελικός σκοπός όπως είπαμε της πορείας του ανθρώπου που δεν είναι άλλος από τη θέωση. Όταν τα κοσμικά ανθρωπιστικά ιδεώδη περιορίζονται σήμερα σε μια απλή ηθική τελείωση του ανθρώπου ή σε μια εξωτερικά «τακτοποιημένη ζωή»( επαγγελματική σταδιοδρομία, υπέρ-απόκτηση υλικών αγαθών, οικογενειακή αποκατάσταση)ή ακόμα παραπέρα και από την πλευρά των ανατολικών θρησκευμάτων σε ένα αόριστο «σβήσιμο» του Εγώ μέσα σε ένα επίσης αόριστο Καθολικό Είναι και μια μίζερη ελπίδα μετενσαρκώσεως(βλ. Ινδουισμός, Βουδισμός κ.α), ο λόγος για τη θέωση ως απώτατος σκοπός του ανθρώπου ακούγεται τόσο ριζοσπαστικός όσο και ανέφικτος τελικά για τους περισσότερους από μας.
Ο άνθρωπος πλάστηκε κατ’ εικόνα Θεού και καθ’ ομοίωσιν. Το «κατ’ εικόνα» αναφέρεται σε όλα εκείνα τα πνευματικά χαρακτηριστικά που τον καθιστούν λογικό και συγγενικό ον με το Θεό, όπως είναι το αυτεξούσιο, η ελευθερία της βούλησης και ο νους και το «καθ’ ομοίωσιν» η δυνατότητα που μπορεί να προσφερθεί στον άνθρωπο μέσα από τη συνεργία αυτεξουσίου και Θείας Χάρης ώστε να γίνει κατά χάριν Θεός( κατ’ ουσίαν είναι αδύνατον λόγω της οντολογικής διάκρισης κτιστού και ακτίστου). Οι Πατέρες στην περιγραφή και στον ορισμό του ανθρώπινου γένους χρησιμοποίησαν όλη τη παραδεδομένη ορολογία από την αρχαία ελληνική φιλοσοφία σχετικά με βασικές έννοιες όπως ψυχή, σώμα, υπόσταση, ουσία κτλ, άλλοτε διατηρώντας την αρχική σημασία  τους και άλλοτε δίνοντας ένα εντελώς νέο και άκρως επαναστατικό περιεχόμενο.
Ο άνθρωπος αποτελεί ψυχοσωματική οντότητα. Είναι αδιανόητη κάθε ιεραρχική ή ποιοτική επικράτηση του ενός στοιχείου έναντι του άλλου. Στο κατ’ εικόνα Θεού του ανθρώπου, οι Πατέρες εντόπιζαν την ψυχή και το νου κυρίως.
Η ψυχή ζωοποιεί, διαπερνά μα και κινεί το σώμα αλλά και το σώμα είναι αυτό που πράττει τελικώς τα της ψυχής και είναι εκείνο στο οποίο αποτυπώνεται η μοναδικότητα της μορφής του κάθε ανθρώπου. Έτσι λοιπόν το σώμα στην Ορθόδοξη διδασκαλία δεν θεωρείται πλέον «τάφος της ψυχής», ούτε κατώτερο στοιχείο της ανθρώπινης ύπαρξης που θα πρέπει να περιφρονηθεί ή να υποτιμηθεί στα πλαίσια μιας διαρχικής ερμηνευτικής. . Για το Μ.Βασίλειο όταν το σώμα υποτάσσεται στο «φρόνημα» του Πνεύματος, μεταμορφώνεται σε ναό του ζωντανού Θεού ή αλλιώς όπως αναφέρεται στην Κ.Διαθήκη σε «ναό του Αγ.Πνεύματος» , ενώ όταν το κυβερνά το φρόνημα της σάρκας γίνεται πραγματική κόλαση και δεσμωτήριο ψυχής. Άλλωστε η στενή συνάφεια ψυχής και σώματος και κατ’ επέκταση η καταξίωση του σώματος φαίνεται καθαρά στο γεγονός ότι ο Θεός για να σώσει τον άνθρωπο προσέλαβε ολόκληρη την ανθρώπινη φύση ,έγινε καθ’ όλα πραγματικός Άνθρωπος. Τίποτα δε μένει εκτός της σωτηρίας, όλα τα μέρη του ανθρώπου( σώμα, ψυχή, νους) μπορούν να θεωθούν και να μεταμορφωθούν και σύμπασα η κτίση βέβαια. Ακόμα, σε αντίθεση με τις θύραθεν αντιλήψεις για τη σωτηρία, η ζωή του ανθρώπου εν Χριστώ, δεν αφορά λίγα εκλεκτά πνεύματα ούτε αποτελεί ψυχολογικό επίτευγμα αλλά απευθύνεται σε όλους τους ανθρώπους ανεξαρτήτως φύλου, κοινωνικής θέσης ή καταγωγής ( διδασκαλία Απ.Παύλου).




                                Η αμαρτία, τα πάθη και η θεραπεία.

Η έννοια της αμαρτίας στην ορθόδοξη πνευματικότητα έχει ιδιαίτερη σημασία για το θέμα που εξετάζουμε και εντάσσεται στη γενικότερη ανθρωπολογική θεώρηση.
Ας δούμε όμως κατ’ αρχήν τι δεν είναι αμαρτία.. Η αμαρτία δεν νοείται ηθικά παρά μόνο οντολογικά. Ο υπερτονισμός της εξωτερικής και πολλές φορές υποκριτικής ηθικής( πουριτανισμός) προήλθε από τη χρησιμοποίηση δικανικών όρων και εννοιών στην περιγραφή των σχέσεων Θεού και ανθρώπου ( διδασκαλία Ι. Αυγουστίνου, Άνσελμου Καντερβουρίας, Λούθηρος) και επικράτησε σε όλη σχεδόν τη Δυτική Χριστιανοσύνη επηρεάζοντας πτυχές της κοινωνικής ζωής χωρίς να είναι πάντα εύκολα διακριτός. Η νίκη κατά της αμαρτίας περιορίστηκε σε μια επιφανειακή τακτοποίηση ενόχων πράξεων που διασαλεύουν την θειική τάξη και προσβάλλουν την ουσία του Θεού!! Ο Θεός όμως δεν προσβάλλεται από τίποτα και μόνο ο άνθρωπος, ο «κατά Χάριν Θεός», γεύεται τις συνέπειες της αμαρτίας. Σε καμία περίπτωση ο Θεός δε μας περιμένει στη γωνία για να μας τιμωρήσει σε κάθε σαρκικό ή πνευματικό μας ατόπημα. Αυτό θα καταργούσε άλλωστε την έννοια της ελευθερίας και αν σε κάτι είναι αυστηρός ο Θεός είναι σίγουρα η διαφύλαξη της ανθρώπινης ελευθερίας( γιατί μόνο ένα πραγματικά ελεύθερο ον μπορεί να πετύχει τη θέωση). Η αμαρτία σα μολυσματικό παράσιτο του έσω ανθρώπου είναι επίκτητη και δεν θεωρείται μόνιμη κατάσταση, όπως και κατ’ επέκταση το Κακό το ίδιο στερείται ουσίας.
Αμαρτία λοιπόν κατ’ εξοχήν σημαίνει «αστοχία». Και ποιος είναι ο πραγματικός, εσχατολογικός στόχος του ανθρώπου; Μα φυσικά η θέωση! Σε αυτό το σημείο όλα γίνονται πιο ξεκάθαρα. Με αυτή την προοπτική, ο άνθρωπος δε παλεύει σε όλη του τη ζωή με τα πάθη του για να θεωρείται από τους υπόλοιπους ανθρώπους απλά ένας ακόμα ηθικός και κατά κόσμον σωστός άνθρωπος. Ο πόλεμος ενάντια στην αμαρτία είναι ουσιαστικά η συνεχής και αδιάλειπτη μάχη κατά των φθοροποιών παθών. Οι Πατέρες της Εκκλησίας μελέτησαν ενδελεχώς τα ανθρώπινα πάθη, τη λειτουργία τους και τα είδη τους(σε βαθμό αξιοζήλευτο έναντι της σύγχρονης ψυχολογίας και ψυχιατρικής) και παρουσίασαν ψυχοθεραπευτικές λύσεις που ξεριζώνουν το πάθος και την αιτία του οριστικά από τα σκοτεινά δώματα της ανθρώπινης ψυχής.
Για να πάρουμε τα πράματα από την αρχή, ο άνθρωπος εκτός από τις αρετές που αποκτά κατά τη διάρκεια του επίγειου αγώνα και με τη Χάρη του Θεού, έχει και κάποιες φυσικές αρετές (σωφρονήση, θάρρος, φυσικά ταλέντα ), οι οποίες σε πολλές των περιπτώσεων, αν δεν αξιοποιηθούν σωστά μπορεί να λειτουργήσουν αρνητικά και να αποβούν βλαβερές. Οι αρετές αυτές διακρίνονται πάλι σε σωματικές και ψυχικές όπως και τα πάθη αντίστοιχα. Τα πάθη από την άλλη, δεν ανήκουν στη φύση του ανθρώπου αλλά είναι αυτά που δημιουργούν την παρά φύση κατάσταση. Άλλωστε και το Κακό, όπως είπαμε και παραπάνω, στερείται ουσίας είναι μη ον και επικρατεί μόνο κατά την απουσία του αγαθού( όπως το σκοτάδι επικρατεί όπου δεν υπάρχει προσωρινά φως). Και το αγαθό απουσιάζει μόνο όταν το επιθυμεί το ανθρώπινο αυτεξούσιο.
Το πάθος αν και έχει συνδεθεί με έναν τρόπο ηθικιστικό με το ανθρώπινο σώμα, ωστόσο ξεκινά κατ’ αρχήν με την αιχμαλωσία του νου και τη συνεχή υποταγή όλων των ψυχικών δυνάμεων ώσπου να καταλάβει ολοκληρωτικά την ανθρώπινη ψυχή ( τις περισσότερες φορές χωρίς να το υποψιαστούμε καν).
Άρα λοιπόν τα πάθη δε ταυτίζονται με τις αμαρτίες, αλλά είναι εν δυνάμει αμαρτίες, αμαρτωλές ψυχικές καταστάσεις που αν δε προσέξουμε μπορεί να ενεργοποιηθούν με την πρώτη  ευκαιρία. Σε αντίθεση με τις διάφορες κοσμικές ψυχαναλυτικές θεωρίες και πρακτικές η Ορθόδοξη ανθρωπολογία επιμένει πολύ κατ’ αρχήν στην ελευθερία του ανθρωπίνου προσώπου και κατά δεύτερον στην ιδιαίτερη ιδιοσυγκρασία του, ώστε να εφαρμόζεται κάθε φορά συγκεκριμένη θεραπευτική μέθοδος. Η κοσμική ψυχανάλυση( Φρόιντ) δέχεται μόνο δύο μεγάλες ροπές-δύο μεγάλες κατηγορίες- που καθορίζουν όλη τη ψυχική ζωή του ανθρώπου, τις σεξουαλικές και επιθετικές στάσεις με αποτέλεσμα να περιορίζουν σχεδόν μοιρολατρικά και «λουθηρανικά» τις άποιρες δυνατότητες εξέλιξης του ανθρωπίνου προσώπου. Άλλωστε οι Πατέρες πολλές φορές επισημαίνουν και τη σύνδεση ψυχικών ασθενειών και σωματικών συμπτωμάτων και συνιστούν σε πολλές των περιπτώσεων και φαρμακευτική αγωγή. Βλέπουμε δηλαδή συνεχώς στη διδασκαλία τους το ενιαίο και πολύπλοκο της ανθρώπινης φύσης. Υπάρχει όμως τέλος και το θετικό πάθος, αυτό που ονομάζουν οι Πατέρες «υπέρ φύσιν».
Υπέρ φύσιν πάθος είναι η συνεχής πορεία προς τη θέωση, ενώ  παρά φύσιν η συνεχής έκπτωση στο μη ον. Και τελικά η αρετή δεν είναι αυτοσκοπός  παρά το μέσον.


                                                      ΣΕ ΑΝΤΙΠΑΡΑΘΕΣΗ…..

Στις σύγχρονες κοινωνίες όπου η μύηση σε κάποιο ανατολικό θρήσκευμα ή η επιφανειακή άσκηση ψυχοσωματικών πρακτικών (βλ. γιόγκα) χωρίς τη βαθύτερη σύνδεση τους στο πνευματικό επίπεδο, έχει γίνει πλέον του συρμού, είναι απαραίτητο νομίζω να δοθεί ένα γενικό πλάνο σχετικά με την υποτιμητική θέση του ανθρωπίνου προσώπου στο γενικό ανατολικό κοσμοείδωλο.
Στον Ινδουισμό ειδικότερα, η θεωρία του κάρμα με μια δεύτερη και πιο προσεκτική ματιά αποκαλύπτει τον πραγματικό σκοπό γένεσης της που δεν είναι  παρά μόνο κοινωνικοπολιτικός και διόλου μεταφυσικός. Ο άνθρωπος μιας κατώτερης κοινωνικής τάξης δε μπορεί και δεν επιτρέπεται να ανέβει βαθμίδα ή να βελτιώσει όσο μπορεί τη θέση του στο κοινωνικό σύνολο, διότι το κάρμα του (το σύνολο των θετικών ή αρνητικών πράξεων του σε μια άλλη ζωή) είναι αυτό που τελικά ορίζει και καθορίζει τη μοίρα του. Ο ευγενής θα είναι ευγενής και ο ίδιος και οι απόγονοι του και σε αυτήν και στην επόμενη ζωή και το ίδιο ισχύει και για τον απλό λαό. Καμιά κινητικότητα από βαθμίδα σε βαθμίδα, καμιά επανάσταση, καμιά κοινωνική δυναμική. Επιπλέον, η θεωρία της μετενσάρκωσης έρχεται να υποβαθμίσει ακόμα περισσότερο την αξία του ανθρωπίνου προσώπου( σώμα και ψυχή) εφόσον το σώμα δεν αποτελεί μόνιμο και μοναδικό στοιχείο της ανθρώπινης ταυτότητας ,διότι μπορεί να αλλάζει σε κάθε νέα ζωή.
Ο άνθρωπος μεταθέτει συνεχώς την ευθύνη του γι’ αυτή τη ζωή σε μια άλλη, δεν ορίζει τη μοίρα του και σύνολη η  ύπαρξη σχετικοποιείται και σβήνει όταν στη κατάσταση της Νιρβάνας(Βουδισμός) το ατομικό Εγώ(Άτμαν) χάνεται μέσα στον ωκεανό του Υπερεγώ(Βράχμαν).!
Για το Χριστιανισμό όμως τα πράγματα είναι σαφή και ξεκάθαρα. Μοναδικό το ανθρώπινο πρόσωπο που υποστασιοποιείται στην υπέρλογη ένωση ψυχής και σώματος( όπως στην ενανθρώπιση του Ιησού Χριστού), μοναδική και ανεπανάληπτη η επίγεια ζωή του, υπεύθυνη και δυναμική. Ακόμα και στον αρχαιοελληνικό πολιτισμό, και αυτό είναι άξιο αναφοράς, όπου υπήρχαν παρόμοιες θέσεις για αιωνιότητα του κόσμου και προΰπαρξη των ψυχών, το ανθρώπινο πρόσωπο δεν υποτιμήθηκε ποτέ. Και αυτό είναι ένας από τους λόγους που η σύμμειξη των δύο αυτών κόσμων( Ελληνικού και Χριστιανικού) έδωσε τόσο υψηλά δείγματα πολιτισμού. Και ακόμα αυτό το στοιχείο της μοναδικότητας του ανθρωπίνου προσώπου είναι αυτό που ενοχλεί τελικά τόσο πολύ κατά καιρούς την ισοπεδωτική, συγκεντρωτική και μιλιταριστική προέλαση του Δυτικού  Πολιτισμού και  της Νέας Τάξης Πραγμάτων.   




                                       ΒΙΟΗΘΙΚΕΣ ΠΡΟΕΚΤΑΣΕΙΣ

Στο πνεύμα μιας μηδενιστικής εποχής που αντιλαμβάνεται πλέον τον άνθρωπο ως αναλώσιμο ον και του προβάλλει συνεχώς ένα μηχανιστικό τρόπο ζωής, κινείται και το πολυσυζητημένο πια θέμα της καύσης των νεκρών.
Η Ορθόδοξη Εκκλησία έχει πάρει ξεκάθαρη θέση απέναντι στο θέμα αυτό και μόνο με την ανθρωπολογία της όπως την είδαμε παραπάνω. Η δήθεν πρακτική σημασία που αποδίδεται στη καύση των νεκρών, το θέμα της εξοικονόμησης χώρου και η ελευθερία του να επιλέγει κανείς που θα καταλήξει το σώμα του μετά θάνατον, είναι ουσιαστικά υποκριτικές προφάσεις μιας κοινωνίας που δεν ενδιαφέρθηκε όταν έπρεπε για τη ζωή και την υγεία των ζωντανών μελών της, και με περίσσια φυγοπονία μπροστά στις πιο οριακές καταστάσεις της ζωής επιλέγει τελικά τη λύση του στρουθοκαμηλισμού.
Το ανθρώπινο σώμα, κατά την Ορθόδοξη Εκκλησία συνεχίζει και μετά θάνατον να φανερώνει το «κατ’εικόνα» Θεού στον άνθρωπο και αποτελεί σεβαστό λείψανο της κάθε ανθρώπινης ύπαρξης. Την Ορθοδοξία δεν ενδιαφέρει το σχολαστικό θέμα που προβάλλουν πολλοί για το πώς θα γίνει η ανάσταση των σωμάτων που έχουν αποτεφρωθεί. Δεν είναι εκεί το θέμα, αλλά με ποια λογική μια κοινωνία αποποιείται το πανανθρώπινο δικαίωμα να φροντίζει για τους νεκρούς της. Σε κάθε εποχή από την αρχή ακόμα της εμφάνισης του ανθρωπίνου είδους, η ταφή των νεκρών περιελάμβανε μια ολόκληρη τελετουργία με απόδοση τιμών και σεβασμού στο πρόσωπο που απέθνησκε και δεν υπάρχει καμία ιστορική βάση στο επιχείρημα ,που ακούμε συχνά, για την επικράτηση της καύσης των νεκρών στην αρχαιότητα. Συγκεκριμένα, όπου και για όσο διάστημα επικράτησε, εφαρμόστηκε μερική καύση ενώ τα εναπομείναντα οστά θάβονταν κανονικά με τη προβλεπόμενη διαδικασία.
Για την Ορθόδοξη Εκκλησία, όπου ο άνθρωπος είναι ένα λογικό όν που πορεύεται συνεχώς στη θέωση, η καύση των νεκρών παρεμποδίζει ακόμα και την αναγνώριση εκείνων των ανθρώπινων λειψάνων που φανερώνουν μέσα από την αφθαρσία τους, ακόμα και στη σύγχρονη εκκοσμικευμένη εποχή μας, την τυχόν αγιότητα του βίου τους. Παραβλέπεται ,όμως από την άλλη, ακόμα και η βασική ψυχολογική ανάγκη του ανθρώπου που έχει χάσει αγαπημένα πρόσωπα να φροντίζει γι αυτά και να έχει ένα χώρο ως σημείο αναφοράς. Άλλωστε η λέξη «μνήμα» που παραπέμπει; Δε παραπέμπει στη μνήμη, στη συνεχής ανάμνηση του θανάτου όχι βέβαια με μακάβρια απαισιόδοξη διάθεση αλλά με συνειδητοποιημένη αποδοχή της τραγικής ανθρώπινης μοίρας. 
Αυτό που τελικά όμως είναι περισσότερο τραγικό απ’ όλα, δεν είναι η τυχόν επικράτηση της καύσης των νεκρών, αλλά η ίδια η κοινωνία μας. Μια κοινωνία που δεν αντέχει πλέον τον άνθρωπο στις τραγικές  καταστάσεις του( στην ασθένεια, στο θάνατο, στην αδυναμία) και προτιμά να καταφεύγει στη καύση, στην ευθανασία, στο να «αλλάζει κανάλια» και να  κρύβει το πρόσωπο της μπροστά στην πείνα, στον πόλεμο και στη τραγωδία και τελικά να βυθίζεται  στη λήθη…



                                       ΕΠΙΛΟΓΟΣ

Οι Πατέρες της Εκκλησίας και η διδασκαλία τους, είναι σήμερα πιο επίκαιροι από ποτέ, διότι ανεξαιρέτως τις κοινωνικοπολιτικές συνθήκες, είδαν και προ-είδαν βαθιά στην ανθρώπινη ψυχή. Οι βασικές ανθρώπινες ανάγκες με ελάχιστες αλλαγές παραμένουν ίδιες και τα ίδια κοινωνικά προβλήματα που ταλάνιζαν την εποχή τους συνεχίζουν με νέα πλέον μορφή(και σίγουρα πιο ανεπτυγμένα) να ταλανίζουν και την δική μας. Η μελέτη του πατερικού λόγου, η ερμηνευτική και μετα-ερμηνευτική προσέγγιση του καθίσταται επιτακτική ανάγκη για τους πνευματικούς ταγούς αλλά και για όλους εμάς. Η δε πρακτική εφαρμογή του( όσο και αν φαντάζει ουτοπία) θα έδινε λύσεις ,έστω και προσωρινές, σε ένα σημαντικό κομμάτι του κοινωνικού συνόλου.
  
Εύη Τανούδη

                                
                            ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

-Χριστιανική Ηθική, Γεωργίου Μ.Μαντζαρίδη, Εκδ. Π. Πουρναρά
-Μ.Βασιλείου, «Εις Εξαήμερον».
-Μ.Αθανασίου, «Λόγος περί της Ενανθρωπήσεως του Λόγου».
-Γρ.Νύσσης, «Ομιλία εις τον άνθρωπο».
-Δημητρίου Γ.Τσάμη, «Εισαγωγή στη σκέψη των Πατέρων της Ορθόδοξης Εκκλησίας».
-www.oodegr.com(Ορθόδοξη Ομάδα Δογματικής Έρευνας).
-Μ.Βασιλείου, «Όροι κατά πλάτος», «Εις το πρόσεχε σεαυτώ».
-Φρίντιχ Νίτσε, Άπαντα- «Έτσι μίλησε ο Ζαρατούστρα» Εκδ. Βάνιας.
-Ν.Καζαντζάκης, «Αναφορά στο Γκρέκο».
-π. Φιλόθεος Φάρος, «Ο μύθος της ψυχικής νόσου», Εκδ. Αρμός.
-www.myriobiblos.gr/κείμενα/ταφή ή καύση των νεκρών.


Δευτέρα, 2 Απριλίου 2018

Φερνάντο Πεσσόα – Το βιβλίο της ανησυχίας

Δεν είναι οι σάπιοι τοίχοι του φτηνού μου δωματίου ούτε τα παλιά τραπέζια αυτού του γραφείου ούτε η φτώχεια των παρόδων της συνηθισμένης Κάτω Πόλης, που τις έχω τόσο πολύ διατρέξει, ώστε να μου φαίνεται πια πως έχουν ιδιοποιηθεί την ακινησία του ανεπανόρθωτου, δεν είναι αυτά που φέρνουν στο πνεύμα μου μια συχνή ναυτία, γεννημένη μέσα στην παρακμάζουσα καθημερινότητα της ζωής.
Είναι οι άνθρωποι που συνήθως με περιβάλλουν, είναι οι ψυχές που, αγνοώντας με, με γνωρίζουν από τις καθημερινές κουβέντες και τη συναναστροφή, αυτό είναι που δένει στο λαιμό μου αυτόν τον σιελώδη κόμπο φυσικής αηδίας.
Κι είναι αυτή η αισχρή μονοτονία της ζωής τους, παράλληλη προς την εξωτερική εικόνα της δικής μου ζωής, κι η μύχια αίσθησή τους πως είμαι όμοιος τους, που με ντύνει με τη στολή του κάτεργου, που με χώνει στο κελί του σωφρονιστηρίου, που με καθιστά απόκρυφο και ζητιάνο.
Υπάρχουν στιγμές που κάθε λεπτομέρεια της καθημερινότητας με ενδιαφέρει για την ίδια της την ύπαρξη κι έχω για τα πάντα την έγνοια να μάθω να τα διαβάζω όλα καθαρά. Τότε βλέπω —όπως αναφέρει ο Βιέιρα* για τον ήρωά του Σόζα— το κοινό στη μοναδικότητά του, και γίνομαι ποιητής με την ψυχή εκείνη, με την οποία η κριτική των Ελλήνων διαμόρφωσε τη διανοούμενη ηλικία της ποίησης.
Υπάρχουν όμως κι άλλες στιγμές, και μια από αυτές με καταδυναστεύει τώρα, που αισθάνομαι εμένα πολύ πιο έντονα απο τα εξωτερικά πράγματα, και που όλα αλλάζουν για μένα σε μια νύχτα βροχής και λάσπης, χαμένη στη μοναξιά μιας έρημης αποβάθρας κάποιας βοηθητικής σιδηροδρομικής γραμμής, ανάμεσα σε δυο βαγόνια της τρίτης θέσης.
Ναι, η μυστική μου αρετή να ’μαι συχνά αντικειμενικός, που αποσπά τη σκέψη μου από τον εαυτό μου, υπόκειται, όπως όλες οι αρετές, και όπως άλλωστε και όλες οι κακές συνήθειες, σε πτώσεις της ικανότητας να εξωτερικεύεται. Τότε αναρωτιέμαι πώς είναι δυνατό να επιζώ του εαυτού μου, πώς αποτολμώ τη δειλία να βρίσκομαι ακόμη εδώ, ανάμεσα σ’ αυτούς τους ανθρώπους, πώς είναι δυνατό να προσπαθώ να τους μοιάσω, υποταγμένος στα φαντασιόπληκτα σκουπίδια του μυαλού τους.
Έρχονται στο νου μου, με τη λάμψη ενός φάρου μακρινού, όλες οι λύσεις που αποδεικνύουν πως η φαντασία είναι γυναίκα — η αυτοκτονία, η φυγή, η αυταπάρνηση, οι μεγάλες χειρονομίες της αριστοκρατίας του ατομικισμού, ολόκληρο το ιπποτικό μυθιστόρημα των υπάρξεων χωρίς μπαλκόνι.
Όμως η ιδανική Ιουλιέτα κάποιας καλύτερης πραγματικότητας κλείνει στον ομοαίματό μου πλαστό Ρωμαίο το ψηλό παραθύρι της λογοτεχνικής συνέντευξης. Υπακούει στον πατέρα της· κι αυτός υπακούει στον δικό του.
Η ρήξη ανάμεσα στους Μοντέγους και τους Καπουλέτους διαιωνίζεται, η αυλαία πέφτει μπρος από αυτό που δεν συνέβη, κι εγώ γυρίζω σπίτι —σ’ αυτό το δωμάτιο, με τη φρικτή σπιτονοικοκυρά που λείπει, τα παιδιά που βλέπω σπανίως, τους συναδέλφους μου που δεν θα δω πριν από αύριο το πρωί— με το γιακά του υπαλληλικού μου σακακιού σηκωμένο χωρίς προσχήματα στο λαιμό ενός ποιητή, με τις μπότες μου που αγοράζω πάντα από το ίδιο μαγαζί’ γυρίζω αποφεύγοντας ασυνείδητα τις λακκούβες από κρύα βροχή, γυρίζω σπίτι ακαθόριστα ενοχλημένος που ξέχασα και πάλι την ομπρέλα μου και την αξιοπρέπεια της ψυχής μου.
Φερνάντο Πεσσόα – Το βιβλίο της ανησυχίας 


Τρίτη, 20 Μαρτίου 2018

ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΠΟΙΗΣΗ ΠΡΟΛΟΓΟΣ ΣΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΨΥΧΗΣ ΓΡΑΤΖΟΥΝΙΕΣ

ο πρόλογος του βιβλίου είναι ενδεικτικός του τι θέλω να πω για την Παγκόσμια Ημέρα Ποίησης και τι θα ήθελα να λέω κάθε μέρα.



ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΤΗΣ ΣΥΓΓΡΑΦΕΩΣ
«Γράφω γιατί δε μπορώ να πετάξω… μα κάποιος μακρινός μου πρόγονος μπορούσε και γω είμαι η εξέλιξη της φυσικής του επιλογής. Homo poeticus» ξεκινάει ένα ποίημα μου και φαίνεται πως η ανάγκη να γράφω είναι εγγεγραμμένη στο dna μου! Από τότε που θυμάμαι τον εαυτό μου έγραφα…. Έγραφα και διάβαζα. Δεν απολάμβανα ποτέ το γράψιμο, ακόμα και τώρα με κουράζει, αλλά είναι ο μόνος τρόπος να αποτυπώσεις τις σκέψεις σου, τη ψυχή σου, να αφήσεις ένα χνάρι στην άμμο του κόσμου… Τα πρώτα μου γραπτά ήταν ατέλειωτες σελίδες ημερολογίων και μικρά «γράμματα στο Θεό» όπου τα άφηνα σε μια γωνιά της αυλής ελπίζοντας πως θα τα πάρει, μεγαλώνοντας ελπίζοντας πως τουλάχιστον θα τα διαβάσει… Και έτσι σιγά σιγά ξεκίνησε η ανάγκη της «εσωτερικής τακτοποίησης». Σκέψεις, φιλοσοφικά σπαράγματα, καημοί προσωπικοί και πανανθρώπινοι βρίσκουν πια το δρόμο τους και τη διέξοδο τους στη ποίηση. Ξάφνου όλη η ζωή συμπυκνώνεται σε μια φράση, σε μια γραμμή… Και αν αυτό δεν είναι τέχνη τότε τι είναι;….
Ο Φρόυντ είπε κάποτε το πλέον χαρακτηριστικό για την ποίηση και τους ποιητές: ‘όπου και αν με πήγαν οι θεωρίες μου ανακάλυψα πως κάποιος ποιητής είχε φτάσει εκεί ήδη νωρίτερα». Ο βαθύτερος τρόπος να βλέπεις τα πράγματα, κατευθείαν στην ουσία του, απογυμνωμένα από τις διάφορες κοσμικές συμβάσεις, πέρα από το περιτύλιγμα ή η προσπάθεια  επανοηματοδότησης του κόσμου είναι ίδιον των ποιητών και μάλιστα τις περισσότερες φορές, αν όχι πάντα, τα γραπτά μας μοιάζουν με γραπτά μεγάλων ποιητών άλλων αιώνων και εποχών παρόλο που δε συναντηθήκαμε ποτέ, ακριβώς γιατί οι πόθοι μας είναι κοινοί, το όραμα πανανθρώπινο στο συλλογικό ασυνείδητο, μόνο η προσωπική μας σφραγίδα στη προσφορά της Τέχνης αλλάζει…
Και βέβαια έχει κατά καιρούς γραφτεί, πως η πένα του ποιητή δε πάει στο πόλεμο. Ψιλά γράμματα, σιδερωμένες γραβάτες, λιμοκοντόροι και άλλα πολλά… Θα μπορούσα να παραθέσω ολόκληρη λίστα με ποιητές που πολέμησαν στη πρώτη γραμμή αλλά ξεπερνά το σκοπό αυτής της μικρής αναφοράς. Άλλωστε απλοί άνθρωποι συνέθεσαν μικρές φράσεις σοφίας, αποφθέγματα, δημοτικά τραγούδια που έχουν και αυτά τη ποιητική τους υπόσταση εφόσον βγήκαν από ένθερμη ψυχή και από νου που οραματίζεται. Και ένας νους που οραματίζεται είναι εν γένει ποιητικός και ας μη κατέγραψε ποτέ τίποτα. Σε έναν  ζωντανό οργανισμό όπως είναι το σώμα, η οικογένεια, το κράτος, η κοινωνία, τα άτομα προσφέρουν κατά τις δυνατότητες τους, κατά τα χαρίσματα που τους έχουν δοθεί και έχουν αναπτύξει στο μέγιστο βαθμό. Φυσική και μετα-φυσική δεν ήταν ποτέ διαχωρισμένα στην αρχαία μας φιλοσοφία και ο Ποιητής είναι ακριβώς η ενσάρκωση της ολιστικής θεώρησης της Πραγματικότητας και του Σύμπαντος. O Ελύτης είπε πως για να πατάς γερά στη γη πρέπει το ένα σου πόδι να βρίσκεται έξω απ αυτή. Ο ρεαλισμός, λοιπόν, δε λείπει από τον ποιητή αλλά είναι απαραίτητος. Θα έλεγε κανείς ότι για να οραματιστείς έναν καλύτερο κόσμο θα πρέπει να γνωρίζεις καλά τη σκληρή πραγματικότητα. Ο ποιητής είναι περισσότερο ρεαλιστής από οποιονδήποτε άλλον ακριβώς γι αυτό επιμένει στον αληθινό κόσμο, όχι σε αυτόν που είναι, αλλά σε αυτόν που θα έπρεπε να είναι.
Εύη Τανούδη





21 ΜΑΡΤΙΟΥ 2018 ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΠΟΙΗΣΗΣ Β ΜΕΡΟΣ ΠΟΙΗΜΑΤΑ






Η ΑΘΑΝΑΣΙΑ ΤΩΝ ΠΟΙΗΜΑΤΩΝ


Ανοίγω το τετράδιο και πιάνω το μολύβι μετέωρο όμως μένει.
Παίρνω να διορθώσω, να εμπλουτίσω τη πρώτη έμπνευση
να χαλιναγωγήσω τον ειρμό να βεβαιώσω τη σύνταξη.
Μα να… μένω κιόλας έκπληκτη.
Τα ποιήματα δε μου ανήκουν πια.
Έγινα εγώ ο αναγνώστης
και οι συγγραφείς στιγμές πολλές ανόμοιες
αποσύνδεση με το συναίσθημα που τα δημιούργησε
και επιστροφή δεν έχει.
Τα ποιήματα δε μου ανήκουν πια. Έχουν παγιωθεί.
Κατατέθηκαν και πήραν «πρωτόκολλο».
Τα πρόδωσα στο χαρτί.
Με προδίδουν στη συνέχεια:
Δε με αναγνωρίζουν
Δε τα αναγνωρίζω
Είναι σχεδόν τέλεια.
Λέω σχεδόν γιατί αν και δε μου ανήκουν διατηρώ μια μάταιη ακόμα
μετριοφροσύνη.





O ΠΟΙΗΤΗΣ
Ο ποιητής…
Ένα σβησμένο σύνθημα σε τοίχο.
Μία ταφόπλακα ηρώων.
Ένα σκοινί για μελλοθάνατους.
Ο ποιητής…
Μία Κασσάνδρα του χαμού
Ένας Ιούδας ξοφλημένος.
Κάτοικος ερημωμένων δρόμων
εγκαταλελειμμένων ονείρων
πορθημένων κάστρων.
Ο ποιητής…
Στίχος στο ποίημα του Θεού.
Στίχος στου διαβόλου την κατάρα.
Διαχωριστική γραμμή σε γη και ουρανό.
Αχνή απάτητη ατελεύτητη.
Οι ποιητές…
Γυμνά καλώδια εκτεθειμένα.
Δέντρα χωρίς πνοή κεραυνοτσακισμένα.
Σκορπιοί που στρέφουν το κεντρί
μονάχα μέσα τους
όταν περικυκλώθηκαν από τις λέξεις  
τις λέξεις που ανδρώθηκαν και έγιναν απειλητικές.
Ο ποιητής…
Ένας  Ίκαρος που πίστεψε στις λέξεις που του έδωσαν  φτερά
μα εκείνες τον οδήγησαν στου ήλιου τη φωτιά.
Μία ακίνητη μορφή στο ξέφωτο μιας αστραπής.

 ΤΟ ΒΛΕΜΜΑ ΤΩΝ ΠΟΙΗΤΩΝ

 Το βλέμμα των Ποιητών είναι πάντα στραμμένο στο Θαυμαστό…

Ακόμα και όταν  κοιτούν ίσια μπροστά σε εκείνα τα εξώφυλλα των βιογραφιών τους
το βλέμμα προδίδει πάντα την εκλεπτυσμένη φύση τους.

Βαθύ και σκοτεινό, υγρό και φωτεινό άλλες φορές.
Άλλοτε πάλι, πιο συχνά κοιτούν στο πλάι, ψηλά, ποιος ξέρει τι…
Κάτι που ξέφυγε από μας ίσως ή σχεδόν πάντα γέρνουν το κεφάλι από τη μια μεριά
θαρρείς και ασήκωτο το βάρος της αντίληψης, με ένα ελαφρύ μειδίαμα.

Λες και το γέλιο θα ήταν προδοσία. Ένα μικρό ξεστράτισμα από το ονειροπόλο
ταξίδι, που σαν φουσκώσει σα κύμα λυσσασμένο και χτυπήσει τις άκρες των χειλιών τους,
μεθάνε σαν σε οργασμού λύτρωση.

Στα χέρια, πολλές φορές, ένα τσιγάρο ή άκαπνα σταυρωμένα χέρια μάχονται
την αμηχανία του φακού. Αφημένοι νωχελικά στο στιγμιότυπο
μα πάντα έτοιμοι κάτι να πουν.

Όμως, το βλέμμα τους κοιτά πάντα το Θαυμαστό…
Και χάνεται εκεί…
ΕΥΗ ΤΑΝΟΥΔΗ

21 ΜΑΡΤΙΟΥ 2018 ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΠΟΙΗΣΗΣ μικρές Σοφίες


-          Η ποίηση μας είναι χρήσιμη διά την απουσία των πιο ωραίων πραγμάτων που χάσαμε. Πως μπορείς να γράψεις για την αγάπη όταν αναπνέεις μέσα σ αυτήν ακόμα;



Όχι δε γράφω στίχους.
Ταξινομώ τους ήχους. Από μέσα προς τα έξω



Τα καλυτέρα ποιήματα γράφονται συντροφιά με άλλα ποιήματα.


 Η ποίηση είναι μια βαθιά σιωπή που μιλάμε μαζί της τα βράδια. Μια ανάγκη συμφιλίωσης με τον κόσμο.

Όλη τη μέσα σκάβαμε και φυτεύαμε..

Σκάβαμε και φυτεύαμε..
Το άλλο πρωί η μόνη πραγματικότητα που υπήρχε ήταν εκείνη του Ποιητή..

-Η Τέχνη είναι ο μεγάλος μας Έρωτας..γιατί σου δίνει απλόχερα. Και το μόνο που ζητάει απλά από σένα..είναι να είσαι απλά Εσύ!!


-Η αναπνοή μου τελειώνει.. τα στήθια μου πονάνε. Γρήγορα! Φέρτε μου χαρτί και μολύβι!
                                                                                                               (Ποίηση)

-Άσε την ποίηση να έρθει να σε βρει..έρχεται πάντα όταν δεν έχεις τίποτα να πεις.






Εύη Τανούδη 






Η ποίηση μας δημιουργεί την εντύπωση, όχι πως ανακαλύψαμε κάτι καινούργιο, αλλά πως θυμηθήκαμε κάτι που είχαμε ξεχάσει.
Francis H. Bradley,1846-1924,Άγγλος φιλόσοφος


Όπου και αν με πήγαν οι θεωρίες μου, βρήκα ότι ένας ποιητής ήδη είχε πάει εκεί.
Ζίγκμουντ Φρόυντ, 1856-1939,  Αυστριακός ψυχίατρος


Η Ποίηση δεν είναι η απελευθέρωση των αισθημάτων, αλλά η δραπέτευση από τα αισθήματα. Δεν είναι η έκφραση της προσωπικότητας αλλά η δραπέτευση από την προσωπικότητα. Αλλά θα πρέπει κανείς να έχει αισθήματα και προσωπικότητα για να θέλει να δραπετεύσει από αυτά.
T. S. Eliot, 1888-1965,  Βρετανός Ποιητής, Νόμπελ 1948


Όλοι μας
ονειρευόμαστε πολύ κάθε βράδυ.
Αλλά το πρωί τα έχουμε ξεχάσει όλα!
Γι' αυτό οι Ποιητές
είναι τόσο σημαντικοί:
θυμούνται τα όνειρά μας
για λογαριασμό μας

ΤΑΣΟΣ ΚΑΡΤΑΣ




Τετάρτη, 14 Μαρτίου 2018

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΚΑΙ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ

Όταν είσαι ευτυχισμένος, ομολογουμένως βγαίνεις ωραίες φωτογραφίες...😃Ευχαριστώ όλους όσους βοηθήσατε για να γίνει αυτό.. Ευχαριστώ τον κόσμο που με τίμησε, που δημιούργησε μια υπέροχη αύρα στην ατμόσφαιρα, τους εξαίρετους ομιλητές Anastasia Papadopoulou Theodoros Santas για τις άνω των προσδοκιών μου ανάλυση της γραφής μου, την συντονίστρια μου Maria Kokoroni που είναι γεννημένη γι αυτό, τους εκπληκτικούς "απαγγελείς" μου George Mavopoulos και παναγιωτης μιχαηλιδης και τον κύριο Μπουκώνη Δημήτρη για τη στήριξη του




ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ

«Ψυχής Γρατζουνιές» είναι ο τίτλος της πρώτης ποιητικής συλλογής της Εύης Τανούδη που εκδόθηκε από την Αμφικτυονία Ελληνισμού , διεθνή πολιτιστικό φορέα για την προστασία και διάδοση της πολιτιστικής μας κληρονομιάς και των διαχρονικών αξιών του Ελληνισμού και της Ορθοδοξίας.
Στην όμορφη εκδήλωση που πραγματοποιήθηκε για την παρουσίαση της συλλογής ο Πρόεδρος της Αμφικτυονίας Ελληνισμού κος Δημήτριος Μπουκώνης, εξήρε τον πλούσιο και δημιουργικό τρόπο γραφής της ποιήτριας , την φυσικότητα και καθαρότητα του λόγου της, χαρακτηριστικό στοιχείο της ψυχοσύνθεσης και του χαρακτήρα της.
Την ποιήτρια τίμησαν με την παρουσία τους ο Πατέρας Δημήτριος Καραγιάννης της Ενορίας Αγίου Γεωργίου Γερακαρούς – τόπου καταγωγής και διαμονής της Εύης Τανούδη, ο Πρόεδρος της Κοινότητας κος Πρόδρομος Ροντίρης και ο Πρόεδρος της ΥΚΠΑΠ Δήμου Λαγκαδά κος Μιχάλης Τζανής.
Η κα Αναστασία Παπαδοπούλου, εκπαιδευτικός και λογοτέχνης, συνεπήρε τους παρευρισκόμενους με την ομιλία της, καθώς παρουσίασε εν είδη δρώμενου την συλλογή, απλώνοντας με αριστοτεχνικό τρόπο όλο τον πλούτο των σκέψεων και των νοημάτων που κρύβονται μέσα στα ποιήματα.
Ο κος Θεόδωρος Σαντάς, εκπαιδευτικός και λογοτέχνης ο ίδιος, με άμεσο και διαυγή τρόπο παρουσίασε το έργο της ποιήτριας, την αμεσότητα της γραφής της και της ευχήθηκε να συνεχίσει να δείχνει τον πλούσιο εσωτερικό κόσμο της στο ευρύ κοινό μέσα από τις δημιουργίες της.
Οι κ.κ. Παναγιώτης Μιχαηλίδης, υπεύθυνος θεατρικών ομάδων Δήμου Λαγκαδά, Γιώργιος Μαβόπουλος ηθοποιός και η κα Μαρία Κοκορώνη προσωπική φίλη της ποιήτριας απήγγειλαν κατά τη διάρκεια της βραδιάς, παρασύροντας τους παρευρισκόμενους στα ευαίσθητα ψυχικά μονοπάτια της καλλιτέχνιδος.
Το «Ψυχής Γρατζουνιές» αποτελεί την πρώτη συλλογή που παρουσιάζει, με μια επιλογή 70 ποιημάτων από το πλούσιο αρχείο της, που περιλαμβάνει άνω των 200 κειμένων. Ευχόμαστε ολόψυχα το ταξίδι της πλεύσης της, να συναντήσει ούριο άνεμο και να είναι μακρύ, παραγωγικό και ηλιόλουστο.
Το έργο δεν κυκλοφορεί στα βιβλιοπωλεία, διατίθεται κατόπιν συνεννοήσεως με τη συγγραφέα.



















Κυριακή, 25 Φεβρουαρίου 2018

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΠΟΙΗΤΙΚΗΣ ΣΥΛΛΟΓΗΣ





Η παρουσίαση της πρώτης ποιητικής μου συλλογής είναι πλέον γεγονός!
Στη σελίδα μου στο facebook : Εύη Τανούδη "Ψυχής Γρατζουνιές" μπορείτε να ενημερωθείτε σχετικά καθώς και να αγοράσετε διαδικτυακά το βιβλίο μου.

https://www.facebook.com/%CE%95%CF%8D%CE%B7-%CE%A4%CE%B1%CE%BD%CE%BF%CF%8D%CE%B4%CE%B7-%CE%A8%CF%85%CF%87%CE%AE%CF%82-%CE%93%CF%81%CE%B1%CF%84%CE%B6%CE%BF%CF%85%CE%BD%CE%B9%CE%AD%CF%82-326411721204485/?modal=admin_todo_tour